Արսեն Հարությունյանի բլոգ

Դերանուններ

235. Ընդգծված բառը ո՞ւմ անվան փոխարեն է գրված:

Օրինակ՝

Անանիա Շիրակացին յոթերորդ դարի գիտնական էր: Նա Երկիրը գնդաձև էր պատկերում և բաժանում էր կլիմայական յոթ գոտիների: Նա – Անանիա Շիրակացին:

            – Հիմա ես սրա գլխին մի խաղ կխաղամ,- ասաց Տիգրանը:-Ես – Տիգրանը
            Ես արդեն հոգնել եմ ու հենց առավոտյան տուն եմ գնալու,- ասաց Նվարդը:-Ես – Նվարդը
            Դու ինչո՞վ ես զբաղված, ի՞նչ ես անում այդտեղ,- հարցրեց մայրը տղային:
            Առաջինը դո՛ւ մտիր,- Ռուբենին առաջարկեց տղան:
            Վարորդը նոր միայն նկատեց մեզ: Նա ապակու ետևից ժպտաց և ձեռով կանչեց:
            Նա թվաբանությունից ամենաուժեղն է,- ընկերուհուն գովում էր Նվարդը:

236. Ես, դու, նա, մենք, դուք, նրանք բառերն ինչո՞ւ են անձնական դերանուններ կոչվում:

237․Ես, դու, նա, մենք, դուք, նրանք դերանուններն ըստ թվի բաժանի՛ր երկու խմբի:

238. Անձնական դերանունները ի՞նչ սկզբունքով են բաժանված երեք խմբի:

Ա. Ես, մենք.
Բ. Դու, դուք.
Դ. նա, նրանք:

Տեքստն ուշադիր կարդա և հիշիր։

Դերանունները անվան փոխարեն գործածվող բառեր են: Անձնական դերանունները գործածվում են անձի անվան փոխարեն: Ունեն երկու թիվ՝ եզակի (ես, դու, նա) և հոգնակի (մենք, դուք, նրանք), երեք դեմք՝ I (ես, մենք), II (դու, դուք), III (նա, նրանք):

Բայեր

243. Տրված գոյականներից ի՞նչ անել կամ ի՞նչ լինել հարցին պատասխանող բառեր (բայեր) կազմի՛ր և բայ կազմող մասնիկներն ընդգծիր:

ա) Ամպ, ծաղիկ, վար, կար, երգ, ժողով, օճառ:
բ) Գող, վախ, քար, մահ, մանուկ, էջ(իջ), մայր:

244. Տրված ածականներից բայեր (ի՞նչ անել կամ ի՞նչ լինել հարցին պատասխանող բառեր) կազմի՛ր և բայ կազմող մասնիկներն ընդգծի՛ր:

            Գեղեցիկ, հպարտ, տգեղ, մեծ, փոքր, չար, չոր, թարմ, խոնավ, սև, բարձր, մանր,          ճերմակ, ծանր:

245. Տրված բառերից գոյականներ և բայեր կազմի՛ր: Արմատների գրությունն ինչպե՞ս փոխվեց:
Օրինակ՝
թը՜շշ – թշշոց – թշշալ:
Բը՜զզ, դը՜ռռ, չրը՜խկ, խը՜շշ, ծի՜վ-ծի՜վ, տը՜զզ, կը՜ռռ, թը՜խկ, մը՜ռռ:

247. Տրված արմատներով բայեր կազմի՛ր և բայ կազմող մասնիկներն ընդգծի՛ր:

            Նստ, սահ, վազ, կարդ, խաղ, տես, հաս, հագ, փախ, սառ, թիռ:

248. Պարզի՛ր, թե Ա և Բ բառախմբերն ի՞նչ սկզբունքով են կազմված: Ուշադրություն դարձրու բառի վերջավորությանը։  Ա և Բ բառախմբերը լրացրո՛ւ:

            Ա. Գրել, հրել, վազել, քայլել, սուլել, սիրել, ատել, փախչել, թռչել, տեսնել, հասնել:
            Բ. Խաղալ, կարդալ, դողալ, սողալ, աղալ, բարկանալ, ուրախանալ, կամենալ,      վախենալ:

249. Ըստ նախորդ վարժության՝ բայերը բաժանի՛ր երկու խմբի և այդ խմբերն անվանի՛ր:

An old writer who is very popular in England is travelling by train. When the ticket inspector comes and asks him for his ticket, the old writer begins to look for it in his pockets, in his bag and suitcase but cannot find it.

” I can wait,” says the ticket inspector, who knows the writer very well.  I can come again to the next station. “But at the next station, it is just the same. The old writer can not find the ticket.

“That’s all right,” the ticket inspector says. “That’s all right”.

“Oh, but I must find my ticket,” says the man. “I want to know where I am going to.”

Անծանոթ բառեր

ticket- տոմս

popular-հայտնի

ticket-inspector-տոմսավաճառ

pocket-գրպան

suitcase-ճամպրուկ

next station-հաջորդ կանգառ

Տեղադրեք a, an, the որտեղ անհրաժեշտ է։

It was a nice place with green trees near the river.  The boys are playing football in the yard. They spoke much about modern literature and art. I have an idea of going for a walk as far as the station. Shall we go to London by a train or by a bus.

• Նախադասությունները գրեք անցյալ, ներկա շարունակական, ապառնի ժամանակաձևերով:

1. They go to the cinema every Sunday.

2. She eats ice cream in summer.
3. The boys play football in the yard.
4. The children have got five lessons at school.
5. Jane usually goes to bed at 10 o’clock

Ընտրեք այս տեքստերից մեկը, կարդացեք և պատմեք։ 

Lesson 2

Prepositions

Exercise 1 – Fill in with the correct preposition (in / on / at / to / for / with / about)

1. She is very good atEnglish.
2. I am interested at music.
3. He is talking to his friend.
4. This present is for you.
5. We are going to the cinema tonight.
6. She is afraid of dogs.
7. I am looking for my keys.
8. He is responsible for the project.

Exercise 2 – Choose the correct option

1. I arrived at the airport at 6 pm.
   a) in
   b) at
   c) on
2. She depends on her parents.
   a) of
   b) on
   c) in
3. We are waiting for the bus.
   a) for
   b) to
   c) on
4. He apologized for being late.
   a) for
   b) to
   c) about
5. I am proud of my brother.
   a) for
   b) of
   c) about

Exercise 3 – Complete the sentences (phrasal verbs)

Ընտրիր ճիշտ preposition-ը.

1. Please turn on the lights. (on / in / at)
2. I am looking after my little brother. (after / at / on)
3. She gave up smoking. (up / on / at)
4. We ran into an old friend yesterday. (into / on / at)
5. He is taking after his father. (after / on / at)

Exercise 4 –

Գտիր սխալը և ուղղիր.

1. She is married with a doctor. → She is married to a doctor
2. I am good in math. → I am good at math
3. He is afraid from spiders. → He is afraid of spiders
4. We discussed about the problem. → We discussed the problem
5. She listens music every day. → She listens to music every day

Exercise 5 – Sentence transformation

Փոխիր նախադասությունը՝ օգտագործելով տրված բառը.

1. I am interested in art.
   → I have an interest in art.
2. She is afraid of dogs.
   → She has a fear of dogs.
3. He is responsible for the team.
   → He takes responsibility for the team.
4. I am good at English.
   → I do well in English.

Բագրատունիների դրոշ

Բագրատունիների զինանշան

Բագրատունիների արքայատոհմը հայկական պատմության կարևորագույն էջերից մեկն է, որը նշանավորվում է պետականության վերականգնմամբ և միջնադարյան Հայաստանի քաղաքական ու մշակութային վերելքով։ Այս տոհմը, լինելով նախարարական ազդեցիկ ընտանիք, դարերի ընթացքում կարողացավ վերածվել թագավորական հզոր իշխանության և միավորել հայոց հողերը։

Բագրատունիների ծագումը գալիս է վաղ միջնադարից։ Նրանք արդեն 7–8-րդ դարերում հայտնի էին որպես ազդեցիկ իշխաններ, որոնք զբաղեցնում էին բարձր պաշտոններ, այդ թվում՝ սպարապետի և իշխանաց իշխանի։ Նրանց քաղաքական հմտությունն ու ճկունությունը թույլ տվեցին գոյատևել տարբեր տերությունների՝ հատկապես Արաբական խալիֆայություն-ի գերիշխանության պայմաններում և աստիճանաբար ամրապնդել իրենց դիրքերը։

Հայաստանի անկախության վերականգնումը կապվում է Աշոտ Ա Բագրատունի-ի անվան հետ։ 885 թվականին նա հռչակվեց Հայոց թագավոր՝ ստանալով ճանաչում ինչպես խալիֆայությունից, այնպես էլ Բյուզանդական կայսրություն-ից։ Այս իրադարձությունը նշանակալից էր, քանի որ շուրջ երեք դար անց Հայաստանը կրկին ձեռք բերեց անկախ պետականություն։

Բագրատունիների թագավորությունը իր ծաղկման գագաթնակետին հասավ 10-րդ դարում։ Հատկապես կարևոր դեր ունեցավ Գագիկ Ա Բագրատունի-ի կառավարման շրջանը, երբ երկիրը հասավ տնտեսական բարգավաճման, քաղաքական կայունության և մշակութային վերելքի։ Այս շրջանում մայրաքաղաք դարձավ Անի-ն, որը հայտնի էր իր շքեղ կառույցներով, բազմաթիվ եկեղեցիներով և զարգացած առևտրով։ Անի քաղաքը դարձավ ոչ միայն վարչական, այլև մշակութային կենտրոն։

Սակայն Բագրատունիների թագավորությունը երկար չկարողացավ պահպանել իր հզորությունը։ 11-րդ դարում ներքին մասնատվածությունը և արտաքին ճնշումները՝ հատկապես Բյուզանդական կայսրություն-ի քաղաքականությունն ու հետագա ներխուժումները, հանգեցրին թագավորության թուլացմանը։ 1045 թվականին Անիի գրավմամբ ավարտվեց Բագրատունիների կենտրոնացված իշխանությունը։

Չնայած անկմանը՝ Բագրատունիների արքայատոհմը թողեց խոր հետք հայոց պատմության մեջ։ Նրանք վերականգնեցին պետականությունը, խթանեցին քաղաքաշինությունը, զարգացրին ճարտարապետությունն ու մշակույթը և ամրապնդեցին ազգային ինքնությունը։ Նրանց ժամանակաշրջանը հաճախ դիտվում է որպես հայկական միջնադարի «ոսկեդարներից» մեկը։

Այսպիսով, Բագրատունիների արքայատոհմը ոչ միայն քաղաքական ուժ էր, այլև ազգային վերածննդի խորհրդանիշ, որի ազդեցությունը զգացվում է մինչ այսօր։

Ծագում և վաղ շրջան

Բագրատունիները հայտնի էին դեռևս վաղ միջնադարում՝ որպես ազդեցիկ իշխանական տոհմ։ Նրանք համարվում էին Հայոց նախարարական դասի առաջատարներից և տարբեր ժամանակներում զբաղեցրել են կարևոր պաշտոններ, օրինակ՝ սպարապետ (զորահրամանատար) և իշխանաց իշխան։

Թագավորության վերականգնում

Բագրատունիների մեծագույն ձեռքբերումը կապված է Աշոտ Ա Բագրատունի-ի հետ։ 885 թ․ նա ճանաչվեց Հայոց թագավոր՝ ինչպես Արաբական խալիֆայություն-ի, այնպես էլ Բյուզանդական կայսրություն-ի կողմից։ Սա նշանավորեց անկախ հայկական պետության վերածնունդը։

Զարգացում և ծաղկում

Բագրատունիների թագավորությունը իր ծաղկման շրջանն ապրեց 10–11-րդ դարերում։ Հատկապես նշանավոր էր Գագիկ Ա Բագրատունի-ի իշխանությունը, որի օրոք երկիրը հասավ տնտեսական, մշակութային և քաղաքական բարձր մակարդակի։

Այդ ժամանակ մայրաքաղաք դարձավ Անի քաղաքը, որը հայտնի էր որպես «հազար ու մեկ եկեղեցիների քաղաք»։ Անիում զարգանում էին ճարտարապետությունը, առևտուրը և արհեստները։

Թուլացում և անկում

11-րդ դարում Բագրատունիների թագավորությունը սկսեց թուլանալ՝ ներքին բաժանումների և արտաքին ճնշումների պատճառով։ 1045 թ․ Անի-ն անցավ Բյուզանդական կայսրություն-ի տիրապետության տակ, ինչը փաստորեն ավարտեց Բագրատունիների կենտրոնացված թագավորությունը։

Պատմական նշանակություն

Բագրատունիները կարևոր դեր ունեցան՝

• վերականգնելով հայկական պետականությունը,
• զարգացնելով մշակույթը և ճարտարապետությունը,
• ամրապնդելով հայկական ինքնությունը միջնադարում։

Նրանց թողած ժառանգությունը մինչ օրս կարևոր տեղ ունի հայկական պատմության և մշակույթի մեջ։

Բագրատունիների արքաների ցանկը

Բագրատունիների թագավորության հիմնական (Անիի) գահակալներն էին․

1. Աշոտ Ա Բագրատունի (885–890) – թագավորության հիմնադիր
2. Սմբատ Ա Բագրատունի (890–914)
3. Աշոտ Բ Երկաթ (914–928) – պայքարեց արաբների դեմ
4. Աբաս Ա Բագրատունի (928–953)
5. Աշոտ Գ Ողորմած (953–977) – Անիին դարձրեց մայրաքաղաք
6. Սմբատ Բ Տիեզերակալ (977–989)
7. Գագիկ Ա Բագրատունի (989–1020) – թագավորության ծաղկման գագաթնակետ
8. Հովհաննես-Սմբատ (1020–1041)
9. Գագիկ Բ (1042–1045) – վերջին թագավորը

Առաջադրանք

Կազմիր 3-5 հարց դասարանում քննարկամն համար

Ինչպիսի՞ քաղաքական քայլեր իրականացրեց Աշոտ Ա Բագրատունի-ն, որոնք նպաստեցին Հայաստանի անկախության վերականգնմանը։ Ինչո՞վ էր պայմանավորված Բագրատունիների թագավորության ծաղկումը Գագիկ Ա Բագրատունի-ի օրոք։ Ինչու՞ էր Անի քաղաքը համարվում ոչ միայն քաղաքական, այլև մշակութային կենտրոն։ Ի՞նչ հիմնական պատճառներ բերեցին Բագրատունիների թագավորության անկմանը և ինչ դեր ունեցավ Բյուզանդական կայսրություն-ը այդ գործընթացում։ Ի՞նչ ազդեցություն ունեցավ Բագրատունիների ժամանակաշրջանը հայկական ինքնության և մշակույթի զարգացման վրա, և արդյո՞ք այդ ազդեցությունը զգացվում է այսօր։

Գրի՛ր վարժությունները:

Զննի՛ր տրված բառաշարքերը և փորձի՛ր պարզել, թե նշված թվականներից որո՞նք կից (միասին) գրություն ունեն, և որո՞նք՝ հարադիր (աոանձին):

Ա. Տասնյոթ, քսաներեք, երեսունմեկ, քառասունվեց, հիսունչորս, վաթսունինը, յոթանասունհինգ, ութսուներկու, իննսունինը:-11-99 Թվերը գրվում են միասին, կից։

Բ. Հարյուր մեկ, երկու հարյուր քսանվեց, հինգ հազար վեց հարյուր երեսունյոթ, չորս միլիարդ ինը միլիոն յոթ հարյուր հազար վեց հարյուր յոթանասունյոթ և այլն:– Հարյուրից հետո թվերը գրվում են առանձին, հարադիր։

2․ Տրված թվականները գրի՛ր բառերով:

33-երեսուներեք
99-իննսունինը
361- երեք հարյուր վաթսունմեկ
4526- չորս հազար հինգ հարյուր քսանվեց
377- երեք հարյուր յոթանասունյոթ
6081- վեց հազար ութսունմեկ
229000- երկու հարյուր քսանինը հազար

3. Պարզի՛ր, թե ինչպե՞ս է գրվում ինը:

— Ինն անգամ վաթսո՞ւն,- կրկնեց նա:

Ինը տարի է՝ ընկերություն ենք անում:

Ինը քսանից տասնմեկով է փոքր:

Երկուսին գումարած ութ՝ ինը կլինի՞:

Ինն ես ասում, բայց երկուսին գումարած ութ՝ տասը կլինի:

Ինն ինչի՞ց է մեծ:

Իննսուն տարի՞ է տևել այդ պատերազմը, թե՞ հարյուր:

Տատս իննսունմեկ տարեկան է:

4. Գրի՛ր, թե ինչ պարզեցիր իննի գրության մասին։

Պարզեցի, որ ինը թիվը չի կարող գրվել “իննը”։
Պարզեցի նաև, որ եթե իննին հաջորդում է ձայնավորով սկսվող բառ, ուրեմն գրվում է “ինն”։
Պարզեցի նաև, որ եթե իննին հաջորդում է բաղաձայնով սկսվող բառ, ուրեմն գրվում է “ինը”։

Согласно легенде, когда Прометей, могучий титан, похитил для смертных божественный огонь. Он научил их искусствам и ремеслам и дал им знания. И с тех пор счастливее стала жизнь на земле. Зевс, разгневанный поступком Прометея, жестоко покарал его, а людям послал на землю зло. Он повелел богу-кузнецу Гефесту смешать землю и воду и сделать из этой смеси прекрасную девушку, которая обладала бы силой людей, нежным голосом и взглядом бессмертных богинь. Дочь Зевса, Афина, сшила для нее прекрасную одежду; богиня любви, Афродита, дала ей неотразимую прелесть; Гермес — дал ей хитрый ум.

Назвали боги ее Пандорой. Пандора должна была принести с собой людям несчастье.

Когда это зло для людей было готово, Зевс послал Пандору на землю к брату Прометея, его звали Эпиметей. Мудрый Прометей много раз предостерегал своего брата и советовал ему не принимать даров от Зевса. Он боялся, что эти дары принесут с собой людям горе. Но не послушался он совета мудрого брата. Пленила его своей красотой Пандора, и он взял ее себе в жены.

В день свадьбы Эпиметей и Пандора получили в подарок небольшой ящичек-шкатулку. Ящик был плотно закрыт, а на нём висел красивый золотой ключ с надписью большими буквами: «НЕ ОТКРЫВАТЬ!» Никто не знал, что в этом сосуде, и никто не решался открыть его, так как все знали, что это грозит бедами. Такой подарок в тайне сделал им Зевс.

Любопытная Пандора места себе не находила. «Я только приоткрою крышку и немного загляну внутрь», — думала женщина, — наверняка там прекрасные шелка и украшения.» Приоткрыв крышку, Пандора сперва ничего не разглядела, потому и распахнула её полностью. Конечно же никакого шёлка и украшений там не было.

Вместо этого Зевс заполнил ящик Пандоры злом, жуткими болезнями, смертью, нищетой и печалью, которые вырвались наружу. Пандора мгновенно захлопнула крышку, но было слишком поздно. Зло вырвалось наружу и заполнило собой весь человеческий мир, ранее не знавший таких жестоких страданий.

Счастливо жили раньше люди, не зная зла, тяжелого труда и губительных болезней. Теперь злом наполнялись и земля, и море. И днем, и ночью приходят к людям зло и болезни, страдания несут они с собой людям. Неслышными шагами, молча приходят они — зло и болезни.

1. Объясни значение выделенных в тексте слов, подбери к ним синонимы.
   
   могучий — очень сильный, обладающий большой силой
2. Синонимы: сильный, мощный, великий разгневанный — сильно рассерженный
3. Синонимы: сердитый, взбешённый, яростный покарал — наказал за проступок
4. Синонимы: наказал, отомстил, воздал предостерегал — заранее предупреждал об опасности
5. Синонимы: предупреждал, увещевал, остерегал даров — подарков, того, что даётся безвозмездно
6. Синонимы: подарков, подношений, презентов горе — большое несчастье, печаль
7. Синонимы: беда, несчастье, скорбь пленила — очаровала, покорила
8. Синонимы: очаровала, обольстила, покорила плотно — крепко, надёжно закрыто
9. Синонимы: крепко, надёжно, туго разглядела — внимательно увидела, рассмотрела
10. Синонимы: рассмотрела, заметила, увидела распахнула — широко открыла
11. Синонимы: широко открыла, отворила неслышными — такими, которые не слышны
12. Синонимы: тихими, бесшумными, беззвучными
    
13. Ответь на вопросы:

• Почему поступок Прометея можно назвать добрым? Что он даровал людям? Как изменилась их жизнь?
• Прометей совершил добрый поступок, потому что помог людям. Он дал им огонь и знания, научил ремёслам. Благодаря этому жизнь людей стала легче и счастливее: они научились готовить пищу, согреваться, строить и развиваться.
• Какими качествами наделили Пандору? Как ты думаешь, почему?
• Пандора была красивой, обаятельной, с нежным голосом и хитрым умом. Боги дали ей такие качества, чтобы она могла понравиться людям и выполнить замысел Зевса — принести зло в человеческий мир.
• Какую роль сыграло любопытство Пандоры? Это хорошее или плохое качество?
• Любопытство стало причиной бед: именно оно заставило её открыть ящик. Само по себе любопытство может быть полезным (помогает узнавать новое), но без осторожности оно может привести к плохим последствиям.
• Почему зло и беды в мифе «немые» (приходят тихо)? Что это может означать?
• Это означает, что беды часто приходят незаметно, без предупреждения. Человек может не сразу понять, что случилось что-то плохое.
• Что означает выражение «открыть ящик Пандоры»?
• Это значит вызвать множество неприятностей или запустить цепь бед, которые потом трудно остановить.
• Почему после открытия ящика уже нельзя было остановить беды?
• Потому что зло, однажды выпущенное, быстро распространяется и его трудно вернуть назад — последствия становятся необратимыми.
• Какой главный урок даёт миф о Пандоре?
• Нужно быть осторожным со своими поступками, думать о последствиях и не поддаваться необдуманному любопытству.
• Чему учит история про любопытство? Всегда ли любопытство — это плохо?
• История учит, что любопытство должно быть разумным. Оно не всегда плохо — благодаря ему люди учатся и развиваются, но важно уметь себя контролировать.
• Почему зло изображено как что-то, что легко выпустить, но трудно вернуть обратно?
• Потому что плохие поступки часто имеют долгие последствия: их легко совершить, но сложно исправить причинённый вред.
• Есть ли в нашей жизни поступки, после которых уже нельзя всё исправить? Приведи пример.
• Да, такие поступки есть. Например, грубые слова могут сильно ранить человека и разрушить отношения; или необдуманные действия могут привести к серьёзным последствиям, которые трудно исправить.

3. Ответь сколько? Один, одна, одно, одни

ящик — один ящик зло — одно зло беды — одни беды несчастье — одно несчастье сосуд — один сосуд крышка — одна крышка богиня — одна богиня титан — один титан огонь — один огонь ключ — один ключ надпись — одна надпись земля — одна земля страдания — одни страдания болезнь — одна болезнь украшение — одно украшение

Գրի՛ր վարժությունները։

217. Տրված գոյականներին ածանցներ ավելացրո՛ւ, որ ածականներ դառնան:

Սիրտ, վախ, քար, մայր, երկինք, արև, փայտ, լեռ(ն), փողոց, երկաթ, օդ, ծաղիկ, եղբայր, ոսկի, արծաթ, ծով, Ամերիկա, Ֆրանսիա, Գերմանիա:

սիրտ – սրտային
վախ – վախկոտ
քար – քարե
մայր – մայրական
երկինք – երկնային
արև – արևային
փայտ – փայտե
լեռ(ն) – լեռնային
փողոց – փողոցային
երկաթ – երկաթյա
օդ – օդային
ծաղիկ – ծաղկային
եղբայր – եղբայրական
ոսկի – ոսկյա
արծաթ – արծաթյա
ծով – ծովային
Ամերիկա → ամերիկյան
Ֆրանսիա → ֆրանսիական
Գերմանիա → գերմանական

224. Տրված խմբերի բառերի տարբերությունը բացատրի՛ր: Ինչո՞ւ են դրանք անվանում ածականի համեմատության աստիճաններ:

Ա. Քաղցր, աղի, կծու, դառը, մեծ, երկար, բարձր: Բ. Ավելի քաղցր, ավելի աղի, ավելի կծու, ավելի դառը, ավելի մեծ, ավելի երկար, ավելի բարձր: Գ. Ամենից քաղցր, ամենից աղի, ամենից կծու, ամենից դառը, ամենից մեծ, ամենից երկար, ամենից բարձր:


Ա խումբ (քաղցր, աղի, կծու, դառը, մեծ, երկար, բարձր)
Սրանք ածականի դրական աստիճանն են։ Պարզապես նշում են հատկանիշը՝ առանց համեմատելու ուրիշի հետ (օր․՝ քաղցր խնձոր)։

Բ խումբ (ավելի քաղցր, ավելի աղի, ավելի կծու, …)
Սրանք ածականի համեմատական աստիճանն են։ Ցույց են տալիս, որ մի բան տվյալ հատկանիշով գերազանցում է մյուսին (օր․՝ այս խնձորը ավելի քաղցր է, քան մյուսը)։

Գ խումբ (ամենից քաղցր, ամենից աղի, ամենից կծու, …)
Սրանք ածականի գերադրական աստիճանն են։ Ցույց են տալիս, որ մի բան տվյալ հատկանիշով ամենաբարձր աստիճանն ունի բոլորի մեջ (օր․՝ սա ամենից քաղցր խնձորն է)։

225. Տրված բառերի (գերադրական աստիճանի ածականների) հոմանիշ ձևերը գրի՛ր:

Օրինակ՝

ամենից լավ — ամենալավ, լավագույն ամենամեծ — ամենից մեծ, մեծագույն փոքրագույն- ամենափոքր, ամենից փոքր

Ամենավատ, գեղեցկագույն, բարձրագույն, ամենաազնիվ, ամենից հզոր, ամենից ահեղ, համեստագույն, ամենահին, ամենից ծանր, ամենալուրջ, ամենից խոշոր:

ամենավատ — վատագույն, ամենից վատ
գեղեցկագույն — ամենագեղեցիկ, ամենից

գեղեցիկ բարձրագույն — ամենաբարձր,

ամենից բարձր ամենաազնիվ — ազնվագույն, ամենից ազնիվ

ամենից հզոր — ամենահզոր, հզորագույն

ամենից ահեղ — ամենահեղ, ահեղագույն

համեստագույն — ամենահամեստ, ամենից համեստ

ամենահին — հնագույն, ամենից հին

ամենից ծանր — ամենածանր, ծանրագույն

ամենալուրջ — լրջագույն, ամենից լուրջ

ամենից խոշոր — ամենախոշոր, խոշորագույն

228. Տրված բառակապակցություններից ամեն մեկի իմաստն արտահայտի՛ր մեկ բառով: Ի՞նչ է ցույց տալիս -սուն ածանցը:

Երեք տասնյակ, չորս տասնյակ, հինգ տասնյակ, վեց տասնյակ, յոթ տասնյակ, ութ տասնյակ, ինը տասնյակ:

երեք տասնյակ → երեսուն
չորս տասնյակ → քառասուն
հինգ տասնյակ → հիսուն
վեց տասնյակ → վաթսուն
յոթ տասնյակ → յոթանասուն
ութ տասնյակ → ութսուն
ինը տասնյակ → իննսուն

229. Զննի՛ր տրված բառաշարքերը և փորձի՛ր պարզել, թե բաղադրյալ թվականներից որո՞նք կից (միասին) գրություն ունեն, և որո՞նք՝ հարադիր (աոանձին):

Ա. Տասնյոթ, քսաներեք, երեսունմեկ, քառասունվեց, հիսունչորս, վաթսունինը, յոթանասունհինգ, ութսուներկու, իննսունինը: Բ. Հարյուր մեկ, երկու հարյուր քսանվեց, հինգ հազար վեց հարյուր երեսունյոթ, չորս միլիարդ ինը միլիոն յոթ հարյուր հազար վեց հարյուր յոթանասունյոթ և այլն:

Ա խումբ (տասնյոթ, քսաներեք, երեսունմեկ, …)
Սրանք գրվում են կից (միասին), որովհետև կազմված են տասնյակներից և միավորներից (մինչև 100-ի սահմաններում) և հանդես են գալիս որպես մեկ ամբողջական բառ։

Բ խումբ (հարյուր մեկ, երկու հարյուր քսանվեց, …)
Սրանք գրվում են հարադիր (առանձին), որովհետև կազմված են ավելի մեծ թվային միավորներից (հարյուր, հազար, միլիոն և այլն), և յուրաքանչյուր բաղադրիչ պահպանում է իր ինքնուրույնությունը։

230. Տրված թվականները գրի՛ր բառերով:

65, 48, 107, 93, 6087, 4321, 786

65 → վաթսունհինգ
48 → քառասունութ
107 → հարյուր յոթ
93 → իննսուներեք
6087 → վեց հազար ութսունյոթ
4321 → չորս հազար երեք հարյուր քսանմեկ
786 → յոթ հարյուր ութսունվեց

Արտաշեսյաններից հետո Հայաստանը կառավարող հաջորդ արքայատոհմը Արշակունիներն էին։ Արշակունյաց արքայատոհմը շատ նշանավոր թագավորներ է տվել. Տրդատ I, Վաղարշակ, Տրդատ III Մեծ, Արշակ II, Պապ, Վռամշապուհ և ուրիշներ։ Ժողովուրդը նրանց մասին բազմաթիվ զրույցներ ու առասպելական պատմություններ է ստեղծել։ Նրանց հերոսական գործերը չեն մոռացել հետագա սերունդները։ Արշակունյաց արքայատոհմի կառավարման ժամանակաշրջանում շատ նշանավոր գործեր են կատարվել։ Այսպես Վաղարշակ թագավորը հիմնադրել է Վաղարշապատ քաղաքը, որն այսօր էլ կա։ Տրդատ III Մեծ որդին Խոսրով Կոտակը, Հայաստանի մեկ ուրիշ մայրաքաղաքի` Դվինի հիմնադիրը եղավ։ Քաղաքն այսօր չկա, բայց այդ անունով ուրիշ բնակավայրեր կան։ Նույն արքան է հիմնել նաև Խոսրովի անտառը, որ մինչև օրս էլ կա և պահպանվում է որպես արգելոց։

Տրդատ Առաջին

Արշակունյաց արքայատոհմի իշխանության հաստատումը Հայաստանում դժվարին եղավ: Մինչ այդ, առաջին դարի առաջին կեսին, Մեծ Հայքի թագավորությունն ավելի շատ Հռոմեական կայսրության ազդեցության տակ էր, և Հայաստանում իշխում էին Հռոմի կամակատարները: Հայաստանի նշանակությունն այնքան մեծ էր այն ժամանակվա աշխարհում, որ Պարթևական թագավորությունը, որտեղ իշխում էին Արշակունիները, ոչ մի կերպ չէր համաձայնում Հայաստանում Հռոմի ազդեցության ուժեղացմանը: Այդ է պատճառը, որ պարթև Արշակունի թագավորի եղբայրը Տրդատը, հայ ավագանու համաձայնությամբ մտավ Հայաստան որպես Մեծ Հայքի թագավոր։ Հռոմեական պետության համար դա անընդունելի էր, և շատ չանցած Հռոմի ու Պարթևստանի միջև պատերազմ սկսվեց: Շուրջ տասը տարի տևած պատերազմն ի վերջո ավարտվեց հետևյալ համաձայնությամբ. Տրդատը ճանաչվում է Հռոմի կողմից որպես հայոց թագավոր, բայց թագը նա պետք է ստանար Ներոն կայսեր ձեռքից: Դրան համապատասխան 65թ Տրդատը մեծ թիկնազորով մեկնեց Հռոմ, թագադրվեց Ներոնի կողմից և 66 թ վերադարձավ Հայաստան։ Այսպես Հայաստանում հաստատվեց Տրդատ I Արշակունու և հետևաբար Արշակունյաց արքայատոհմի գահակալությունը (66-428թթ.): Տրդատ I-ը վերականգնեց պատերազմի ընթացքում ավերված Արտաշատ մայրաքաղաքը, վերակառուցեց Գառնի ամրոցը: Ամրոցում կառուցվեցին նոր շինություններ, որոնցից առավել նշանավորը հեթանոսական սյունազարդ տաճարն էր:

Տրդատի ուղևորությունը Հռոմ։Տրդատը համաձայնեց թագն ստանալ Ներոնի ձեռքից։ Նա ուղևորվեց Հռոմ։ Ինն ամիս տևեց Տրդատի ճամփորդությունը դեպի Հռոմ։ Նրան ուղեկցում էին երեք հազար հեծյալներ և հռոմեացիների պատվո շքախումբը։ Ամենուրեք նրանց շքեղ ընդունելություն էին ցույց տալիս։ Քաղաքները, ուր նրանք կանգ էին առնում հանգստանալու, զարդարվում էին։ Հռոմեական փոխարքաներն ու աստիճանավորները նրանց դիմավորելու էին դուրս գալիս։
Իտալիայի սահմանին Տրդատը նստեց այն կառքը, որը Ներոնն էր ուղարկել նրան։ Իր հյուրին զվարճացնելու համար Ներոնը հրամայում է զանազան ներկայացումներ ու խաղեր կազմակերպել։ Գլադիատորական մարտերին փոխարինում էին խրախճանքները, խրախճանքներին՝ որսերը։ Վերջապես Ներոնն ու Տրդատը ժամանեցին Հռոմ: Քաղաքը զարդարված էր ջահերով ու ծաղկաշղթաներով։ Ժողովուրդը շտապում էր թափանցել ֆորում, որ տեսնի արարողությունը։ Մոտիկ տների բոլոր տանիքները լի էին հանդիսականներով։ Հենց որ լույսը բացվեց, Ներոնը, սենատորների ուղեկցությամբ, մտավ ֆորում։ Բարձրանալով ռոստրա` քարե բարձրություն, որտեղից հռետորները դիմում էին ժողովրդին, նա նստեց բազմաթոռին։ Դրանից անմիջապես հետո երևաց Տրդատը իր շքախմբով։ «Քեզ հայտարարում եմ Հայաստանի արքա, քանզի և՛ դու հասկացար, և՛ ուրիշները հասկացան, որ ես կարող եմ և՛ խլել, և՛ տալ թագավորություններ»։ Ապա Ներոնը Տրդատին առաջարկեց ռոստրա բարձրանալ և նրա գլխին դրեց թագը…
Մեծամասնությունը շատ լավ հասկանում էր, որ չնայած Տրդատի առերևույթ հնազանդությանը` նա վերցնում էր այն, ինչ հայ ժողովուրդը արդեն ձեռք էր բերել զենքի ուժով, իսկ Ներոնը շնորհում էր այն, ինչ արդեն իրեն չէր պատկանում։ Ներոնն այլևս չէր կարող երազել Հայաստանն իրեն ենթարկելու մասին։ Դրա համար էլ նա ամեն կերպ ջանում էր գոնե շահել նրա համակրանքը։ Երբ Տրդատը պատրաստվում էր վերադառնալ, Ներոնը նրա հետ բազմաթիվ հմուտ արհեստավորներ ուղարկեց։ Նրանք պիտի օգնեին վերակառուցել Արտաշատը։

Տրդատ III Մեծ

Տրդատ I-ի նշանավոր հաջորդներից էր Տրդատ III Մեծը (298–330թթ.): Արշակունյաց արքայազն Տրդատը ապագա Տրդատ III Մեծը, մանուկ հասակից մեծանում ու դաստիարակություն է ստանում Հռոմում։ Այստեղ նա ռազմական արվեստ է սովորում, հմտանում զենքի գործածության մեջ։ Ֆիզիկական մեծ ուժով ու ճարպկությամբ օժտված Տրդատը հաճախ էր մասնակցում կրկեսային մրցումների և միշտ հաղթանակով ավարտում դրանք։ Տրդատը նաև քաջ ռազմիկ էր ու խիզախ պատերազմող։Այնպես պատահեց, որ գերմանական ցեղերի թագավորը մեծ զորքով պատերազմի դուրս եկավ Հռոմի դեմ։ Նա հռոմեական կայսրին առաջարկեց` որպեսզի զորքերը չտուժեն, իրենք երկուսով դուրս գան մենամարտի։ Ով հաղթի, այդ կողմն էլ կհամարվի հաղթանակած։ Նկատի ունենալով Տրդատի քաջագործությունները՝ կայսրը կարգադրեց արքայական թիկնոց հագցնել նրան, զարդարել կայսերական պատվանշաններով։ Այդպես, հանդերձավորված իբրև «հռոմեական կայսր», Տրդատը մենամարտի դուրս եկավ գերմանացիների թագավորի դեմ և հաղթեց նրան։ Հռոմեական կայսրը մեծ պարգևներ ու թագ շնորհեց Տրդատին և արքայական պատիվներով ու օգնական զորքով ուղարկեց հայրենի երկիր՝ Հայաստան։
Դրանից հետո Տրդատ թագավորը մի շարք հաղթանակներ տարավ պարսից զորքերի դեմ, դուրս քշեց նրանց Հայաստանի սահմաններից և վերադարձրեց հայրենի պետության գահը։ Տրդատ III-ը խոհեմ և հեռատես քաղաքական գործիչ էր։ Ճիշտ կողմնորոշվելով ստեղծված իրավիճակում՝ նա կարևոր և վճռական քայլ է կատարում. 301թ.`նրա օրոք Հայաստանը պետականորեն ճանաչում է քրիստոնեությունը։ Հայոց առաջին կաթողիկոսը Գրիգոր Լուսավորիչն էր:

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Արշակունյաց արքայատոհմի ի՞նչ նշանավոր ներկայացուցիչների գիտեք։
– Արշակունյաց արքայատոհմը շատ նշանավոր թագավորներ է տվել. Տրդատ I, Վաղարշակ, Տրդատ III Մեծ, Արշակ II, Պապ, Վռամշապուհ և ուրիշներ։

2․Ե՞րբ է կառավարել այդ արքայատոհմը Հայաստանում։
– Արշակունյաց արքայատոհմի գահակալությունը (66-428թթ.):

3. Ներկայիս Հայաստանի ի՞նչ տեղանուններ գիտեք` կապված Արշակունյաց արքայատոհմի հետ։
– Վաղարշապատ (Էջմիածին), Գառնու տաճար, Արտաշատ
4. Ո՞ր երկրում դաստիարակվեց Տրդատ Մեծը։
– Արշակունյաց արքայազն Տրդատը ապագա Տրդատ III Մեծը, մանուկ հասակից մեծանում ու դաստիարակություն է ստանում Հռոմում։

5․Ի՞նչ կա րևոր իրադարձություն տեղի ունեցավ նրա կառավարման օրոք, 4­րդ դարի սկզբին։
– Հանդերձավորված իբրև «հռոմեական կայսր», Տրդատը մենամարտի դուրս եկավ գերմանացիների թագավորի դեմ և հաղթեց նրան։

6. Արշակունյաց ո՞ր արքան է հիմնել Խոսրովի անտառը։ Հայոց ո՞ր մայրաքաղաքն է նա հիմնադրել։

– Խոսրովի անտառը հիմնադրել է Խոսրով Գ Կոտակ-ը (4-րդ դար)։ Այս անտառը հայտնի էր որպես արքայական որսավայր և պահպանվող տարածք։

Նույն արքան հիմնադրել է նաև Հայոց մայրաքաղաք Դվին-ը, որը հետագայում դարձավ Արշակունիների կարևոր վարչական և քաղաքական կենտրոն։